|
MARIA KONOPNICKA urodziła
się 23 maja 1842 roku w Suwałkach, jako córka Józefa Wasiłowskiego,
prawnika, patrona trybunału cywilnego i Scholastyki z Turskich. e
wrześniu 1849 roku rodzina sprowadziła się do Kalisza, gdzie
przyszła poetka spędziła dzieciństwo i młodość. W latach 1855 - 1856
uczyła się na pensj. We wrześniu 1862 roku wyszła za mąż za
ziemianina, Jarosława Konopnickiego. Zaraz po ślubie wyjechała z
Kalisza na stałe, zamieszkując w Bronowie, a potem w Gusinie na
terenie ówczesnej guberni kaliskiej. Wychowywała 6 dzieci,
utrzymując się z dochodów niewielkiego dzierżawionego folwarku.
Od 1890 przebywała głównie w Niemczech, Austrii, Szwajcarii,
Włoszech, Francji, utrzymywała jednak ścisłe kontakty z krajem,
m.in. współinicjatorka akcji protestacyjnej przeciw pruskim gwałtom
we Wrześni i ustawom wywłaszczeniowym. W 1903 roku osiadła w
Żarnowcu koło Krosna (w dworku otrzymanym w darze od narodu).
Debiutowała utworem "W zimowy poranek", opublikowanym w piśmie
"Kaliszanin". W różnorodnym dorobku pisarskim Konopnickiej
największe znaczenie miała twórczość poetycka. Tworzyła pod
pseudonimami i kryptonimami: Mruczysław Pazurek, Piotr Surma, Jan
Sawa, K. Marka, Jan Waręż, Ursus, Ko-Mar, M.K..
Pierwszy jej okres objął: "Z przeszłości - Fragmenty dramatyczne"
(1881), trzy serie "Poezji" (1881, 1883, 1887) i początkowe
fragmenty poematu "Imagina" (1886). Napisała wówczas liczne utwory o
motywach społecznych: "Najkrwawsze pole", "Noce letnie", "Myśl, Czy
marzą?", "Czy warto?" i patriotycznych: "Sclavus saltans", "Contra
spem spero", "Toast, O wy, co cierpieć umiecie w pokorze."
Przystosowała w nich romantyczne wzory obrazowania do wyrażania
aktualnych zjawisk życia społecznego. Główny motyw
 tych
utworów, występujący w zróżnicowanych wariantach tematycznych -
obrazy nędzy, głodu, bezdomności, buntu, rozpaczy, próby zemsty -
przyczynił się do tego, że twórczość poetycka Konopnickiej uznana
została przez niektórych krytyków za wzór poezji społecznej.
Wyrazem pełniejszego rozwoju indywidualności poetyckiej Marii
Konopnickiej stały się tzw. pieśni ludowe. Różnorodne ich cykle
znalazły się już w 2 i 3 serii "Poezji" ("Wieczorne pieśni"),
W cyklach następnych zbiorków zamieszczono także: Z łąk i pól, Łzy i
pieśni, Po rosie, Z chaty. Przetwarzając motywy ludowe, czerpiąc
także z
tradycji literackich, stosując określone zabiegi stylizacyjne,
stworzyła poetka w tych utworach oryginalną kreację chłopskiego
bohatera lirycznego.
W drugim etapie twórczości, przypadającym na okres pobytu za
granicą, powstały: "Linie i dźwięki" (1897), "Damnata" (1900),
"Italia" (1901), "Drobiazgi z podróżnej teki" (1903), "Śpiewnik
historyczny" (1904), "Ludziom i chwilom" (1905), "Nowe pieśni"
(1905), "Głosy ciszy" 1906), "Przez głębinę" (1907). Wystąpiły tu
tematy znane z pierwszych zbiorów i doszły do głosu nowe: motywy
antyczne ("Hellenica" - 1896), biblijne ("Z mojej Biblii", "Linie i
dźwięki"), wprowadzona została stylizacja balladowa ("Kartki
prowansalskie"). W miarę rozwoju warsztatu poetyckiego wykazywała
Konopnicka coraz większą dyscyplinę składni, opanowała rozlewność,
unikała akcentów deklamacyjno-retorycznych, świadomie wprowadzała
różne układy metryczne. Duże znaczenie miała jej poezja polityczna,
stanowiąca protest przeciwko gwałtom zaborców. Składały się na nią
takie utwory, jak "Do granicy" (1886), "O Wrześni" (1902) oraz
"Rota" (1908), która z muzyką Feliksa Nowowiejskiego uświetniła
uroczystość 500-lecia zwycięstwa grunwaldzkiego, w okresie
międzywojennym pełniła rolę pieśni wojskowej i nieoficjalnego hymnu
narodowego, a do dziś jest hejnałem kilku miast na Ziemiach
Zachodnich. Na uwagę zasługuje utwór stanowiący próbę epopei
chłopskiej - "Pan Balcer w Brazylii". Autorka zaczęła go pisać w
1892 r., a ukończyła ok. 1910 r.
 Konopnicka
tworzyła też prozę narracyjną, napisała liczne zbiory obrazków i
nowel: "Moi znajomi" (1890), "Na drodze" (1893), "Nowele" (1897),
"Ludzie i rzeczy" (1898), "Na normandzkim brzegu" (1904),
W kompozycji utworów pisanych prozą posługiwała się różnymi formami,
od reportażu i gawędy po studia środowiskowe i nowele. Niektóre z
nich były i są w kanonie lektur szkolnych.
Znaczną zdolność oddziaływania i dużą wartość artystyczną zachowała
do dzisiaj twórczość pisarki dla dzieci. Obrazki prozą: "Jak się
dzieci w Bronowie z Rozalią bawiły" (1884), drukowane w pracy
zbiorowej "Światełko", zbiorki poezji i pieśni: "Wesołe chwile
małych czytelników" (1889), "Śpiewnik dla dzieci" z muzyką Zygmunta
Noskowskiego (1891), "Szczęśliwy światek" (1895), utwory wiążące
prozę z poezją: "Czytania dla Tadzia i Zosi" (1892), poetyckie
opowieści o przygodach - "O Janku Wędrowniczku" (1893), "Na jagody"
(1903), legendarne przypowieści: "Jak to ze lnem było" i parodie
heroikomiczne: "Szkolne przygody Pimpusia Sadełko" (ok. 1905) -
wszystkie te utwory podniosły świat przeżyć i wyobraźni dziecięcej
do wyżyn sztuki.
Największą popularność zdobyła baśń "O krasnoludkach i o sierotce
Marysi" (1896), łącząca motywy fantastyki, legendy, baśni ludowej ze
światem realnym. Tłumaczona była na języki obce, sfilmowana i
wielokrotnie adaptowana dla potrzeb teatrów. O ile twórczość
Konopnickiej adresowana do dorosłych straciła dziś wiele ze swej
aktualności i ekspresji, o tyle literatura dziecięca jest nadal
żywa, poczytna i wznawiana. |
